NEW YORK- Serangan ke atas mana-mana kemudahan nuklear secara teorinya boleh melepaskan radiasi maut yang membahayakan nyawa dan kesihatan manusia.
Namun dalam kes serangan Israel ke atas Iran pada malam 13 Jun, perkara itu nampaknya setakat ini tidak berlaku.
Serangan dan sasaran awal buat masa ini nampaknya menolak kemungkinan hasil paling berbahaya, mengehadkan ancaman radiasi kepada tahap yang agak kecil.
Ancaman paling serius boleh timbul daripada serangan yang berjaya ke atas reaktor nuklear.
Dalam jangka masa panjang, pembelahan atom dalam bahan bakar reaktor menghasilkan sisa radioaktif yang amat tinggi. Antara yang paling berbahaya ialah Cesium-137, Strontium-90 dan Iodin-131.
Jika Iodin-131 dihidu atau ditelan, ia akan terkumpul dalam kelenjar tiroid seseorang. Di situ, keradioaktifan yang tinggi akan meningkatkan risiko kanser tiroid dengan ketara, terutamanya dalam kalangan kanak-kanak.
Isotop lain juga boleh menyebabkan kanser.
Namun setakat ini, tiada laporan atau bukti menunjukkan reaktor nuklear Iran telah diserang dalam serangan Israel termasuk sebuah loji janakuasa di Teluk Parsi, sebuah reaktor penyelidikan di Tehran dan sebuah tapak yang dikawal ketat, dikelilingi senjata anti-pesawat dan pagar berduri sejauh beberapa kilometer.
Dikenali sebagai Arak, kompleks terpencil itu lama disyaki dibina untuk menghasilkan plutonium, salah satu daripada dua bahan utama untuk bom atom.
Tetapi perjanjian pentadbiran Barrack Obama dengan Iran pada tahun 2015 telah menjadikan kompleks itu satu peninggalan nuklear yang tidak boleh digunakan untuk tujuan tersebut menyebabkan reaktor Arak tidak pernah beroperasi.
Ancaman yang lebih rendah terhadap kesihatan manusia berkisar pada uranium, satu lagi bahan bakar bom atom.
Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, Iran menumpukan perhatian secara intensif padanya, membina pelbagai loji dan kompleks industri untuk memperhalus unsur fisil itu.
Bijih uranium yang dilombong adalah tidak berbahaya. Tetapi ia mengandungi sejumlah kecil isotop radioaktif jarang, Uranium-235, yang boleh digunakan untuk menjana kuasa nuklear pada tahap pengayaan rendah, dan untuk membina bom atom pada tahap pengayaan tinggi. Peratusan U-235 dalam uranium mentah adalah kurang daripada 1 peratus.
Matlamat pengayaan uranium adalah untuk meningkatkan peratusan itu, yang sering dilakukan melalui penggunaan sentrifug – mesin yang berputar pada kelajuan tinggi.
Iran bermula dengan peratusan rendah dan, selama beberapa dekad, terus meningkatkan tahap pengayaannya.
Tahap tertinggi kini mencecah 60 peratus, hampir kepada tahap bahan letupan nuklear.
Bagi kesihatan manusia, semakin tinggi tahap pengayaan U-235, semakin besar bahayanya.
Isotop itu dan hasil pereputannya memancarkan tiga jenis sinaran: zarah alfa, zarah beta dan sinar gamma. Dua yang pertama agak lemah. Zarah alfa tidak boleh menembusi kulit dan zarah beta boleh disekat oleh lapisan pakaian.
Tetapi sinar gamma sangat bertenaga dan boleh menembusi tubuh manusia, merosakkan DNA dan menyebabkan kanser. Ia memerlukan konkrit tebal atau plumbum untuk menyekat sinaran ini.
Imej satelit dan analisis pakar menunjukkan sasaran utama serangan Israel ialah kompleks Natanz, tapak pengayaan uranium terbesar Iran.
Loji pengayaan bahan api perintis di sana telah musnah sepenuhnya — tempat Iran menghasilkan uranium yang diperkaya hingga hampir 60 peratus. Imej menunjukkan kesan kawah gelap, manakala video dari jauh menunjukkan awan asap hitam.
Ada kemungkinan sebahagian asap itu mengandungi zarah U-235, yang boleh menjadi ancaman kesihatan serantau.
Namun, Agensi Tenaga Atom Antarabangsa (IAEA), yang memantau tapak Iran itu, menyatakan bahawa setakat ini tiada bahaya dikesan.
“Tahap radioaktiviti di luar tapak Natanz kekal tidak berubah dan pada paras normal, menunjukkan tiada kesan radiologi luar terhadap penduduk atau alam sekitar akibat insiden ini,” kata Ketua Pengarah agensi itu, Rafael Mariano Grossi, pada 13 Jun di hadapan Majlis Keselamatan PBB.
Beliau menyebut tentang kebimbangan terhadap zarah alfa di dalam fasiliti Natanz, tetapi menyatakan ia boleh “dikawal” dengan langkah perlindungan radiasi yang sesuai.
Merujuk kepada laporan serangan di Fordo dan Isfahan, dua lagi tapak bahan api nuklear di Iran, beliau berkata: “Kami tidak mempunyai maklumat yang mencukupi.”
Selain daripada bahaya radiasi, satu lagi faktor yang menyulitkan dari segi kesihatan ialah bahawa uranium dalam semua bentuk adalah logam berat toksik, mirip plumbum.
Jika tertelan, ia boleh menyebabkan pelbagai kesan kesihatan buruk, dengan buah pinggang menjadi organ utama yang terjejas. Pendedahan akut boleh membawa kepada kegagalan buah pinggang. Laluan utama pendedahan termasuk pengambilan makanan dan air tercemar, penyedutan habuk di udara, dan pada tahap yang lebih rendah, sentuhan kulit.
Penyedutan habuk uranium – satu bahaya biasa dalam perlombongan dan pemprosesan – juga satu risiko. Zarah yang disedut boleh terperangkap dalam paru-paru, menyebabkan iritasi pernafasan, keradangan, dan dalam jangka panjang, penyakit paru-paru seperti fibrosis. – NYT
