MANIFESTO merupakan dokumen penting dalam sesebuah pilihan raya. Ia bukan sekadar bahan kempen, himpunan slogan atau senarai tawaran untuk memancing undi.
Manifesto ialah aku janji politik antara parti dengan rakyat yang menerangkan dasar, keutamaan dan program yang akan dilaksanakan sekiranya parti berkenaan diberikan mandat untuk membentuk kerajaan.
Oleh itu, parti atau gabungan yang bertanding dalam jumlah kerusi mencukupi untuk membentuk kerajaan perlu mengemukakan manifesto yang menyeluruh. Rakyat berhak mengetahui hala tuju pentadbiran, keutamaan perbelanjaan, sumber pembiayaan dan pembaharuan yang mahu dilaksanakan.
Sebaliknya, parti yang hanya bertanding di beberapa kawasan dan tidak menyasarkan pembentukan kerajaan memadai mengemukakan aku janji calon berdasarkan keperluan kawasan yang ditandingi.
Manifesto yang baik mestilah berpijak di bumi nyata. Ia tidak sepatutnya dipenuhi istilah besar, jargon ekonomi atau angka yang kelihatan menarik tetapi sukar dicapai.
Setiap tawaran perlu mengambil kira bidang kuasa kerajaan negeri, kemampuan kewangan, kapasiti pentadbiran dan tempoh lima tahun sesuatu penggal pemerintahan.
Manifesto juga perlu membezakan perancangan jangka pendek, sederhana dan panjang. Langkah jangka pendek harus menangani masalah mendesak seperti kos sara hidup, peluang pekerjaan, perumahan dan penyelenggaraan kemudahan awam.
Perancangan jangka sederhana pula mesti mempunyai sasaran yang boleh diselesaikan dalam tempoh satu penggal. Hala tuju jangka panjang pula perlu membina asas ekonomi, pendidikan, alam sekitar dan kesejahteraan generasi akan datang.
Dalam PRN Johor kali ini, Barisan Nasional menawarkan 63 tekad yang disusun berasaskan enam teras. Tawaran tersebut meliputi tadbir urus kerajaan, pembangunan ekonomi, jaringan keselamatan sosial, kemudahan asas, keselamatan, kebersihan, kelestarian alam sekitar dan pembangunan golongan muda.
Antara yang diketengahkan ialah pengukuhan Bantuan Kasih Johor, bantuan deposit sewaan rumah kepada golongan muda, dana bagi membina rumah di atas tanah sendiri serta sasaran mewujudkan ratusan ribu peluang pekerjaan, termasuk pekerjaan berpendapatan premium.
Kekuatan manifesto BN terletak pada kesinambungan pentadbiran.
Sebagai pihak yang memimpin kerajaan negeri, BN mempunyai kelebihan untuk menghubungkan janji baharu dengan dasar, projek dan program yang sedang berjalan.
Namun, kelebihan sebagai penyandang turut datang bersama beban pertanggungjawaban yang lebih besar.
BN tidak boleh sekadar menawarkan kesinambungan tanpa mengemukakan audit terhadap pencapaian lalu. Rakyat perlu diberitahu berapa banyak janji terdahulu yang telah ditunaikan, projek yang masih tertangguh, peruntukan yang telah dibelanjakan serta kesannya terhadap pendapatan dan kesejahteraan rakyat.
Persoalan utama ialah sama ada 63 tekad tersebut benar-benar sebuah pelan pentadbiran atau sekadar senarai panjang janji.
Terlalu banyak tawaran tanpa susunan keutamaan boleh menyebabkan manifesto kehilangan fokus.
Rakyat perlu mengetahui program yang akan dilaksanakan terlebih dahulu, jumlah kosnya, sumber kewangan dan petunjuk prestasi yang akan digunakan.
Sasaran mewujudkan pekerjaan, misalnya, tidak boleh dinilai berdasarkan jumlah semata-mata. Kerajaan perlu menjelaskan sektor yang terlibat, tahap gaji, bentuk pekerjaan, kemahiran yang diperlukan dan tempoh pelaksanaan.
Jika pekerjaan yang diwujudkan kebanyakannya berupah rendah sedangkan kos perumahan dan kehidupan terus meningkat, angka yang besar tidak semestinya membawa perubahan bermakna.
BN juga perlu menjelaskan sama ada manifesto baharu ini benar-benar membawa pembaharuan atau sekadar mengulang janji lama dengan penjenamaan berbeza.
Manifesto penyandang sepatutnya bermula dengan tiga pengakuan: perkara yang telah dicapai, perkara yang belum diselesaikan dan sebab sesuatu sasaran gagal dipenuhi.
Pakatan Harapan pula mengetengahkan tawaran yang lebih luas dan bercita-cita tinggi melalui agenda pekerjaan, perumahan, kesihatan, pendidikan, keusahawanan, pertanian, pengangkutan dan pembangunan ekonomi.
Antara sasaran yang diketengahkan ialah penciptaan pekerjaan baharu, pembinaan rumah mampu milik, peningkatan kemahiran pekerja dan usaha menarik profesional Johor kembali berkhidmat di negeri itu.
Dari sudut kerangka dasar, manifesto PH cuba menghubungkan pertumbuhan ekonomi dengan pengagihan manfaat yang lebih menyeluruh. Penekanan terhadap pekerjaan berkemahiran, modal insan dan hubungan ekonomi Johor dengan Singapura juga sesuai dengan kedudukan strategik negeri tersebut.
Namun, kredibiliti PH sememangnya tercalar jika kita berbicara berkenaan manifesto pilihanraya. PH masih dibayangi pengalaman selepas memenangi PRU14 apabila sebahagian janji manifestonya tidak dapat dilaksanakan sepenuhnya.
Lebih memburukkan persepsi rakyat, Tun Dr Mahathir Mohamad ketika mengetuai kerajaan PH pernah menyatakan bahawa manifesto bukan “kitab suci” yang mesti dipatuhi secara mutlak.
Secara teknikal, manifesto memang bukan kitab suci.
Perubahan ekonomi, krisis luar jangka dan kedudukan kewangan kerajaan mungkin memerlukan sesuatu dasar disemak atau ditangguhkan.
Namun, kenyataan tersebut meninggalkan kesan politik yang besar kerana memberikan gambaran bahawa manifesto boleh diringankan selepas kuasa diperoleh.
Manifesto mungkin bukan kitab suci, tetapi ia tetap sebuah kontrak politik. Rakyat memberikan undi berdasarkan tawaran yang dikemukakan.
Oleh itu, jika sesuatu janji tidak dapat dilaksanakan, kerajaan wajib memberikan penjelasan, membentangkan kekangan sebenar dan menawarkan langkah pengganti.
Manifesto tidak boleh dianggap penting ketika mendapatkan undi tetapi dipandang ringan selepas kemenangan dicapai.
Pengalaman itu menyebabkan PH kini perlu bekerja lebih keras untuk memulihkan keyakinan rakyat.
PH tidak boleh sekadar menawarkan angka yang lebih besar daripada BN seolah-olah manifesto ialah pertandingan menentukan siapa paling banyak berjanji.
Setiap sasaran perlu disertai garis masa, anggaran kos, sumber pembiayaan, agensi pelaksana dan ukuran kejayaan.
Sasaran pekerjaan perlu menjelaskan sama ada ia benar-benar pekerjaan baharu, pekerjaan gantian atau peluang yang telah dirancang oleh sektor swasta.
Janji rumah mampu milik pula perlu disesuaikan dengan pendapatan sebenar rakyat, bukan sekadar harga yang ditentukan oleh kerajaan atau pemaju.
Begitu juga dengan usaha membawa pulang profesional Johor. Mereka tidak akan kembali hanya kerana seruan politik atau insentif sementara.
Mereka memerlukan pekerjaan berkualiti, gaji kompetitif, perumahan, sekolah, pengangkutan serta persekitaran hidup yang baik. Tanpa pembaharuan ekosistem yang menyeluruh, sasaran itu berisiko tinggal sebagai slogan.
Perbandingan antara BN dengan PH menunjukkan dua pendekatan yang berbeza. BN menawarkan kestabilan, kesinambungan dan pengalaman pentadbiran, manakala PH mengetengahkan pembaharuan dan cita-cita yang lebih luas.
Namun, kedua-duanya mempunyai kelemahan yang hampir sama: kecenderungan menawarkan angka besar tanpa penjelasan secukupnya tentang kos, keutamaan, sumber kewangan dan mekanisme pertanggungjawaban.
PAS pula memilih untuk tidak mengemukakan manifesto negeri secara menyeluruh kerana tidak bertanding dalam jumlah kerusi yang membolehkan parti itu membentuk kerajaan. PAS sebaliknya menawarkan aku janji calon berdasarkan keadaan, masalah dan keperluan setiap kawasan yang ditandingi.
Pendekatan ini mempunyai asas yang munasabah. Sebuah parti yang tidak berhasrat membentuk kerajaan negeri tidak wajar menjanjikan dasar yang tidak mempunyai kuasa untuk dilaksanakannya.
Lebih jujur sekiranya calon memberikan komitmen terhadap perkhidmatan kawasan, pemantauan projek, kebajikan rakyat, pengurusan aduan dan peranan semak imbang di Dewan Undangan Negeri.
Namun, ketiadaan manifesto negeri tidak bermakna Pas boleh mengelakkan tanggungjawab menjelaskan pendiriannya terhadap isu utama Johor. Aku janji calon perlu khusus, realistik dan boleh diukur.
Calon tidak memadai sekadar berjanji untuk “berkhidmat kepada rakyat”. Mereka perlu menyatakan masalah yang mahu diselesaikan, sasaran yang hendak dicapai dan cara kemajuan akan dilaporkan kepada pengundi.
Kesimpulannya, manifesto BN mempunyai kelebihan dari sudut pengalaman dan kesinambungan pentadbiran tetapi perlu dibuktikan melalui rekod pencapaian, keutamaan yang jelas serta pembiayaan yang munasabah.
Tanpa itu, 63 tekad hanya berisiko menjadi senarai panjang yang sukar dinilai.
Manifesto PH pula lebih bercita-cita tinggi tetapi dibebani masalah kredibiliti akibat pengalaman janji terdahulu dan persepsi bahawa manifesto boleh diketepikan selepas kemenangan.
Ungkapan “manifesto bukan kitab suci” mungkin benar secara literal, tetapi tidak boleh dijadikan alasan untuk merendahkan aku janji kepada rakyat.
Ketiadaan manifesto menyeluruh daripada PAS pula boleh diterima kerana parti itu tidak menawarkan diri untuk membentuk kerajaan negeri. Namun, penerimaan itu bergantung pada kemampuan calon PAS mengemukakan aku janji kawasan yang jelas, terukur dan boleh dipertanggungjawabkan.
Akhirnya, rakyat Johor tidak seharusnya memilih berdasarkan siapa paling banyak berjanji atau siapa menawarkan angka paling besar.
Ukuran yang lebih penting ialah siapa yang paling jujur tentang kemampuan, paling jelas tentang pelaksanaan dan paling bersedia untuk dipertanggungjawabkan selepas pilihan raya.
Ketua Penyelidik (Governans dan Polisi) Yayasan Strategik Lestari, Dr Mukhtaruddin Musa
