SIJIL Peperiksaan Bersama (UEC) kembali muncul di tajuk utama, sering kali disertai dengan peningkatan suhu perbahasan nasional. Hujah-hujahnya kedengaran sama, kelompok pendirian mengeras dengan pantas, dan golongan yang terperangkap di tengah-tengah selalunya juga sama: pelajar, ibu bapa dan pendidik yang cuba memahami apa sebenarnya makna sesuatu kelayakan dalam kehidupan sebenar.
Namun hakikatnya, perbahasan UEC kini bukan lagi semata-mata tentang satu sijil. Ia telah menjadi ujian sama ada Malaysia mampu menawarkan sesuatu yang asas tetapi amat penting: kejelasan.
Kejelasan tentang kelayakan mana membuka pintu yang mana, apakah keperluan minimum nasional yang terpakai, dan apakah laluan peralihan yang wujud apabila laluan pendidikan seseorang pelajar tidak selari sepenuhnya dengan satu sistem. Apabila peraturan kelihatan tidak konsisten atau kabur, masyarakat akan mengisi kekosongan itu dengan prasangka, dan pada ketika itulah pendidikan berhenti dirasakan sebagai tangga kemajuan, lalu mula dirasakan sebagai sesuatu yang memecah-belahkan.
Dalam liputan terkini, kepimpinan negara telah menyampaikan dua mesej utama. Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim menegaskan sebarang cadangan berkaitan penggunaan bahasa atau pengiktirafan kelayakan perlu mengambil kira kedudukan bahasa Melayu dalam Perlembagaan Persekutuan, sambil menekankan penguasaan bahasa Melayu mesti diutamakan.
Menteri Pendidikan Tinggi Datuk Seri Zambry Abd Kadir pula menekankan sebarang keputusan mengenai pengiktirafan sijil, termasuk UEC, perlu berasaskan Perlembagaan Persekutuan serta selaras dengan Rukun Negara dan Falsafah Pendidikan Kebangsaan, dan bukannya dipengaruhi oleh tekanan politik.
Ringkasnya: pelihara asas-asas nasional, dan pastikan keputusan berteraskan prinsip. Itu kedengaran munasabah. Namun masalahnya ialah perbincangan awam kita masih sering memperlakukan “pengiktirafan UEC” seolah-olah ia satu suis hidup-mati. Hakikatnya, pengiktirafan bukanlah satu pintu sahaja. Ia merangkumi beberapa pintu, masing-masing dengan implikasi yang berbeza.
Pengiktirafan boleh bermaksud kelayakan memohon ke universiti awam. Ia boleh bermaksud kelayakan menerima biasiswa. Ia boleh bermaksud akses kepada laluan profesional tertentu. Ia juga boleh bermaksud kelayakan untuk menyertai perkhidmatan awam. Apabila kita berbahas tentang “pengiktirafan” tanpa menjelaskan pintu mana yang sedang dibincangkan, kekeliruan
menjadi tidak dapat dielakkan, dan perbahasan menjadi lebih mudah dipanaskan.
Hal ini penting kerana pada masa ini, UEC digunakan secara meluas sebagai laluan untuk melanjutkan pengajian, namun masih belum diiktiraf bagi kemasukan ke universiti awam dan perkhidmatan awam di peringkat Persekutuan. Inilah sebab utama isu ini terus berulang. Perkembangan yang lebih sihat dalam pusingan perbahasan kali ini ialah peralihan fokus
daripada simbolisme kepada piawaian.
Dong Zong telah menyatakan secara terbuka ia bersetuju dengan syarat kerajaan bahawa kredit dalam SPM bahasa Melayu perlu menjadi prasyarat bagi pengiktirafan UEC. Dalam laporan berasingan, Dong Zong juga memberi isyarat keterbukaan untuk menanda aras keperluan bahasa Melayu pada tahap yang lebih tinggi, termasuk cadangan gred cemerlang, sebagai sebahagian daripada rangka kerja pengiktirafan. Ia turut menyatakan bahasa Melayu sudah pun menjadi komponen penting, dan bahawa lebih 96% pelajarnya telah lulus Bahasa Melayu peringkat SPM dalam tempoh kebelakangan ini.
Sama ada seseorang menerima setiap dakwaan atau mahukan pengesahan yang lebih ketat, hala tuju perbincangan ini penting: ia mengalihkan tumpuan daripada andaian niat kepada keperluan yang boleh diukur. Di situlah perbincangan pendidikan yang serius sepatutnya berlaku.
Pada masa yang sama, Malaysia sebenarnya sudah pun hidup dalam realiti yang berlapik-lapik. Sabah, misalnya, telah mengumumkan pengiktirafan UEC bagi tujuan peringkat negeri, termasuk kelayakan memohon biasiswa kerajaan negeri, kemasukan ke institusi pendidikan milik negeri, serta pertimbangan bagi pengambilan ke perkhidmatan awam negeri Sabah.
Seseorang mungkin bersetuju atau tidak dengan pendekatan Sabah. Namun kewujudannya membuktikan sesuatu yang penting: dalam praktiknya, rakyat Malaysia sudah pun menavigasi peraturan yang berbeza bergantung pada bidang kuasa dan institusi. Apabila peraturan pengiktirafan berbeza-beza dan disampaikan secara tidak sekata, ketidakpastian tidak hilang, sebaliknya ia dipindahkan kepada keluarga.
Di sinilah Malaysia memerlukan pendekatan yang lebih matang: berhenti memperlakukan satu sijil sebagai medan simbolik, dan mula membina satu buku peraturan kesetaraan nasional yang merangkumi semua laluan pendidikan. Ini kerana UEC bukan satu-satunya laluan alternatif di Malaysia.
Pelajar boleh memilih A-Level, IB, pelbagai silibus antarabangsa, program asas swasta, laluan TVET, serta gabungan pelbagai bentuk. Namun hanya segelintir laluan menjadi titik panas nasional, selalunya kerana masyarakat tidak mempunyai panduan bersama yang dipercayai dan menerangkan sistem ini dalam bahasa yang mudah difahami.
Sebuah buku peraturan kesetaraan nasional tidak perlu memihak. Ia hanya perlu melakukan tiga perkara asas, dan itulah sebabnya ia mampu meredakan ketegangan. Pertama, ia perlu mentakrifkan “pengiktirafan” dengan betul. Bukan sebagai slogan, tetapi sebagai kategori. Pengiktirafan untuk kemasukan ke universiti awam ialah satu kategori. Pengiktirafan untuk biasiswa ialah kategori lain.
Pengiktirafan untuk perkhidmatan awam ialah kategori yang berbeza. Apabila kategori jelas, rakyat Malaysia boleh berbahas secara bertanggungjawab, bukannya bercakap silang-menyilang. Kedua, ia perlu menerbitkan keperluan “teras Malaysia” yang terpakai kepada sesiapa sahaja yang ingin mengakses pintu awam.
Jika penguasaan Bahasa Melayu adalah prinsip nasional yang tidak boleh dirunding, dan kepimpinan negara telah membingkainya sedemikian, maka penanda aras itu perlu dinyatakan dengan jelas secara bertulis dan diterapkan secara konsisten. Kejelasan melindungi semua pihak: ia melindungi perpaduan nasional, dan melindungi pelajar daripada membuat keputusan berdasarkan tekaan.
Ketiga, ia perlu memperlakukan jaminan kualiti sebagai sesuatu yang normal, bukannya menghina. Di sinilah banyak perbahasan gagal. Satu pihak mendengar “semakan kualiti” sebagai penolakan terselindung. Pihak lain mendengar “pengiktirafan” sebagai penurunan standard. Sebuah buku peraturan yang baik memisahkan kedua-duanya: ia menyatakan pengiktirafan adalah berkemungkinan, tetapi hanya apabila piawaian pembelajaran, integriti peperiksaan dan keperluan teras nasional dipenuhi, dan keperluan ini diterbitkan, boleh diramal, dan boleh disahkan.
Yang paling penting, buku peraturan sebegini memberi manfaat kepada pembaca Malaysia biasa kerana ia mengurangkan tiga mudarat yang nyata. Ia mengurangkan kebimbangan. Pelajar tidak sepatutnya merasa bahawa keputusan yang dibuat pada usia 15 tahun akan memerangkap anak bertahun-tahun kemudian hanya kerana peraturan yang kabur.
Ia mengurangkan rasa tidak puas hati. Apabila peraturan tidak jelas, orang ramai mudah menganggap wujud ketidakadilan, walaupun niat dasar sebenarnya lebih bernuansa. Dan ia mengurangkan tekanan penghijrahan bakat. Apabila laluan domestik dirasakan tidak pasti, pilihan luar negara kelihatan lebih selamat, bukan kerana lebih baik, tetapi kerana lebih
jelas. Tiada satu pun daripada ini memerlukan Malaysia mengorbankan prinsip nasionalnya.
Malah, pendekatan berasaskan peraturan ialah cara sesebuah negara melindungi prinsipnya sambil mengelakkan konflik berpanjangan. Adalah mungkin untuk berpegang teguh kepada bahasa Melayu dan perpaduan nasional, sambil memastikan laluan pendidikan dijelaskan secara telus, ditadbir secara konsisten, dan direka agar pelajar tidak menjadi mangsa setiap kitaran perbahasan yang berulang.
Malaysia tidak memerlukan keputusan dramatik “semua atau tiada”. Pendirian nasional yang matang bukanlah pengiktirafan tanpa syarat, dan bukan juga penolakan berterusan sebagai kebiasaan. Ia ialah kejelasan bersyarat berasaskan piawaian, di mana jangkaan diterbitkan, laluan peralihan ditakrifkan, dan hasil diukur.
Isu UEC akan terus kembali selagi sistem kita dirasakan tidak jelas. Jika kita mahu tajuk utama berhenti muncul dalam bentuk yang sama panas, kita perlu berhenti bergantung kepada perbahasan ad hoc dan mula membina sesuatu yang lebih tenang tetapi lebih kukuh: satu buku peraturan bersama yang memberitahu setiap pelajar Malaysia, dalam bahasa yang mudah
difahami, apa yang perlu mereka lakukan untuk bergerak ke hadapan, dan mengapa.
Galvin Lee Kuan Sian
Pensyarah dan Penyelaras
Program dalam bidang Perniagaan di kolej swasta serta Calon PhD dan Penyelidik dalam bidang Pemasaran di Universiti Malaya.
