Oleh: Ts. Dr. Syed Agil Alsagoff
POLITIK Melaka sedang memasuki satu fasa yang tidak lagi boleh dibaca melalui kerangka politik tradisional “kerajaan lawan pembangkang”.
Sebaliknya, pilihan raya negeri yang bakal berlangsung kini semakin memperlihatkan satu bentuk politik percaturan pakatan, iaitu parti-parti politik bukan sahaja bersaing untuk mendapatkan undi, tetapi pada masa yang sama berunding tentang pembahagian kerusi, pembentukan blok dan kemungkinan kerjasama selepas pilihan raya.
Dalam konteks ini, persoalan paling menarik bukan sekadar siapa akan memenangi Pilihan Raya Negeri (PRN) Melaka, tetapi siapa yang paling mendapat keuntungan daripada perubahan konfigurasi politik tersebut?
Jawapannya tidak semestinya parti yang memenangi kerusi terbanyak. Dari perspektif teori politik, keuntungan pilihan raya boleh diukur melalui tiga dimensi: jumlah kerusi yang dimenangi, kuasa tawar-menawar dalam pembentukan kerajaan dan kemampuan membentuk naratif politik yang dominan. Dalam konteks Melaka, ketiga-tiga dimensi ini sedang berubah dengan pantas.
Melaka sebagai makmal politik baharu
Dewan Undangan Negeri (DUN) Melaka mempunyai 28 kerusi dan majoriti mudah ialah 15 kerusi. Pada PRN 2021, BN memenangi 21 kerusi dan membentuk kerajaan dengan majoriti dua pertiga.
Namun, komposisi politik semasa telah berubah berikutan perkembangan politik selepas pilihan raya tersebut, termasuk perubahan kedudukan beberapa wakil rakyat dan keputusan DAP menarik diri daripada pentadbiran negeri.
Perubahan ini penting kerana politik Melaka tidak lagi boleh diukur hanya berdasarkan keputusan PRN 2021. Lebih signifikan, keputusan PRN Johor dan khususnya Negeri Sembilan pada 2026 telah menghasilkan satu pemboleh ubah baharu: kerjasama BN-PN sebagai strategi elektoral.
Dalam PRN Negeri Sembilan pada 1 Ogos lalu, BN memenangi 18 kerusi manakala PN memperoleh tujuh, menjadikan gabungan tidak formal BN-PN menguasai 25 daripada 36 kerusi. PH pula merosot kepada 11 kerusi daripada 17 kerusi pada 2023.
Keputusan ini bukan sekadar keputusan sebuah negeri. Ia berpotensi menjadi model eksperimen politik untuk Melaka.
BN: Parti yang paling mempunyai kuasa tawar-menawar
Jika menggunakan pendekatan rational choice, BN kini berada dalam kedudukan yang paling menguntungkan.
BN mempunyai kelebihan sebagai penyandang kerajaan negeri, mempunyai jentera politik yang mapan dan memiliki rekod kemenangan besar pada PRN 2021.
Lebih penting, BN tidak perlu membuktikan bahawa ia mampu menang; cabarannya adalah membuktikan bahawa ia mampu mengekalkan kemenangan dalam persekitaran politik yang berubah.
Ini menjelaskan mengapa rundingan dengan PN mempunyai nilai strategik yang besar.
Jika BN dan PN bertanding sesama sendiri di kawasan Melayu, kedua-duanya berisiko memecahkan undi.
Sebaliknya, jika berlaku pembahagian kerusi, mereka boleh memaksimumkan kebarangkalian kemenangan dengan mengelakkan pertandingan tiga penjuru.
Selepas kemenangan BN-PN di Negeri Sembilan, Presiden BN Ahmad Zahid Hamidi menyatakan bahawa kerjasama tersebut berpotensi diperluaskan ke Melaka.
Namun, di sinilah paradoks politik BN muncul.
Semakin BN memerlukan PN untuk menang, semakin besar kuasa tawar-menawar PN terhadap BN.
Justeru, BN perlu berhati-hati agar kerjasama dengan PN tidak menghakis identiti BN sebagai parti dominan.
PN: Sedikit kerusi, tetapi kuasa tawar-menawar semakin besar
PN mungkin merupakan pihak yang mempunyai keuntungan strategik paling besar, walaupun bukan pemilik jumlah kerusi terbesar. Mengapa?
Kerana dalam sistem pilihan raya first-past-the-post, jumlah undi tidak semestinya diterjemahkan kepada jumlah kerusi secara berkadar.
PN hanya perlu mengenal pasti kerusi yang mempunyai peluang kemenangan tinggi, kemudian menggunakan rundingan kerusi sebagai instrumen untuk meningkatkan kuasa politiknya.
Dalam teori coalition bargaining, parti kecil atau sederhana boleh mempunyai pengaruh yang jauh lebih besar daripada saiznya sekiranya sokongannya diperlukan untuk menghasilkan majoriti. Itulah kedudukan PN ketika ini.
Kemenangan BN-PN di Negeri Sembilan memberikan PN bukti bahawa strategi kerjasama boleh menghasilkan keuntungan. PN kini mempunyai asas untuk meminta pembahagian kerusi yang lebih baik di Melaka.
Namun, persoalan kritikal ialah: Adakah PN mahu menjadi rakan strategik BN atau pesaing BN pada PRU16?
Jika PN terlalu berkompromi dalam PRN Melaka, ia mungkin membantu BN memperoleh kemenangan besar tetapi pada masa sama mengecilkan ruangnya sendiri untuk berkembang.
Sebaliknya, jika PN bertanding terlalu banyak kerusi, pertandingan tiga penjuru boleh menguntungkan PH.
Maka PN berhadapan dilema klasik: memaksimumkan kerusi sekarang atau memaksimumkan kuasa politik jangka panjang.
PH: Daripada kerajaan kepada pembangkang, krisis atau peluang?
Kedudukan PH adalah jauh lebih kompleks. PH kini perlu menangani persoalan tentang keberkesanan kerjasamanya dengan BN di peringkat Persekutuan. Perkembangan di Melaka menunjukkan hubungan tersebut semakin sukar diterjemahkan kepada kerjasama pilihan raya.
Keputusan DAP menarik diri daripada pentadbiran negeri Melaka pada Julai lalu memperlihatkan dengan jelas bahawa formula kerjasama Kerajaan Perpaduan tidak semestinya stabil di peringkat negeri.
Namun, PH masih mempunyai satu aset politik penting iaitu naratif alternatif. PH boleh membingkaikan PRN Melaka sebagai pilihan antara politik dominasi dengan politik semak dan imbang.
Tetapi naratif ini hanya berkesan sekiranya disokong isu yang dekat dengan rakyat.
Pengundi tidak semestinya mengundi berdasarkan konflik elit politik.
Mereka lebih mungkin menilai kos sara hidup, peluang pekerjaan, perumahan, pengangkutan, pendidikan, kemudahan awam dan kualiti perkhidmatan kerajaan negeri.
Ini bermakna PH tidak boleh mengharapkan isu politik nasional semata-mata.
Masalah terbesar PH: Krisis kepercayaan
Keputusan Negeri Sembilan memberikan satu amaran serius kepada PH.
PH kehilangan enam kerusi berbanding pilihan raya 2023, manakala BN-PN memperoleh majoriti dua pertiga.
Lebih menarik, beberapa analisis terhadap keputusan pilihan raya negeri terkini menunjukkan bahawa faktor etnik, turnout dan keupayaan parti menggerakkan penyokong menjadi pemboleh ubah penting dalam menentukan keputusan.
Kajian terkini mengenai PRN Johor 2026, misalnya, mendapati perubahan sokongan Melayu kepada BN banyak berkait dengan kemerosotan sokongan kepada PN, manakala penurunan turnout dalam kalangan pengundi Cina turut memberi kesan kepada PH.
Ini memberikan pengajaran penting kepada PH:Undi yang dianggap sebagai “undi tetap” sebenarnya tidak lagi boleh dianggap tetap. Pengundi muda khususnya semakin pragmatik, selektif dan sensitif terhadap prestasi.
DAP: Keluar kerajaan, tetapi belum tentu menang politik
Keputusan DAP meninggalkan pentadbiran Melaka boleh dibaca dalam dua perspektif.
Dari perspektif kuasa, ia merupakan kehilangan. Dari perspektif positioning politik, ia boleh menjadi peluang.
DAP kini boleh membina semula imejnya sebagai parti yang konsisten dengan prinsip semak dan imbang. Tetapi terdapat risiko bahawa pengundi melihat tindakan tersebut sebagai sebahagian daripada konflik elit politik yang tidak berkait secara langsung dengan kehidupan harian mereka.
Dalam politik moden, moral positioning tanpa electoral connection tidak semestinya menghasilkan undi. DAP perlu menterjemahkan isu prinsip kepada persoalan yang lebih konkrit: apakah kesan keputusan politik tersebut terhadap pentadbiran, ekonomi negeri dan kehidupan rakyat?
Persoalan paling kritikal: mungkinkah BN-PN menguasai Melaka?
Secara strategik, pakatan BN-PN mempunyai potensi yang besar. Jika kedua-duanya berjaya mengelakkan pertembungan di kerusi-kerusi marginal, mereka boleh mengurangkan fragmentasi undi Melayu.
Namun, terdapat tiga risiko. Pertama, rundingan pembahagian kerusi. PN tentunya mahu keuntungan daripada momentum Negeri Sembilan, manakala BN mempunyai kepentingan mempertahankan statusnya sebagai parti dominan di Melaka.
Kedua, perbezaan identiti politik. BN membawa tradisi nasionalis-moderat dan politik pembangunan, manakala PN mempunyai kekuatan tertentu melalui naratif Melayu-Islam dan politik pembangkang.
Ketiga, ketidakstabilan jangka panjang. Kerjasama pilihan raya tidak semestinya bermaksud keserasian politik yang berkekalan.
Perkembangan terkini menunjukkan BN sendiri masih membuka ruang untuk berunding dengan lebih daripada satu blok politik. Ini memperlihatkan bahawa politik Melaka sedang bergerak daripada politik “pakatan tetap” kepada politik rundingan fleksibel.
Siapa sebenarnya yang paling untung?
Jika dinilai mengikut keuntungan jangka pendek, BN berada di hadapan.
Jika dinilai berdasarkan kuasa tawar-menawar, PN mungkin memperoleh keuntungan terbesar.
Jika dinilai dari sudut peluang membina semula identiti pembangkang, PH mempunyai ruang untuk melakukan political reset.
Tetapi terdapat satu lagi pihak yang sebenarnya mempunyai kuasa paling besar: pengundi Melaka. Mereka mempunyai kuasa untuk menghukum parti yang terlalu sibuk berunding mengenai kerusi tetapi gagal menjelaskan agenda pembangunan negeri.
PRN Melaka bukan sekadar pilihan raya negeri
Signifikasi PRN Melaka jauh lebih besar daripada 28 kerusi DUN. Ia berpotensi menjadi barometer politik menjelang PRU16.
Jika BN-PN menang besar, ia akan mengukuhkan tesis bahawa kerjasama politik Melayu mampu menjadi formula elektoral yang berkesan dan memberi tekanan besar kepada PH di peringkat nasional.
Jika PH berjaya mempertahankan atau menambah kerusi, ia pula akan menunjukkan bahawa pengaruh Kerajaan Perpaduan belum runtuh sepenuhnya dan bahawa keputusan Negeri Sembilan tidak semestinya menjadi trend nasional.
Jika berlaku keputusan tergantung, PN boleh muncul sebagai kingmaker dan sekali gus memperoleh kuasa tawar-menawar yang jauh lebih besar.
Dalam konteks ini, 15 kerusi merupakan angka yang paling penting dalam politik Melaka. Mana-mana gabungan yang berjaya memperoleh sekurang-kurangnya 15 kerusi boleh membentuk kerajaan.
Namun, kemenangan tidak semestinya bermakna legitimasi politik yang kukuh.
Kerajaan yang menang melalui percaturan pembahagian kerusi tetapi gagal menjawab persoalan ekonomi rakyat akan berdepan krisis legitimasi pada pilihan raya berikutnya.
Kesimpulan: Politik Melaka sedang menuju era “politik tanpa kawan kekal”
Percaturan politik Melaka memperlihatkan perubahan fundamental dalam politik Malaysia.
Tidak ada lagi jaminan bahawa parti yang menjadi rakan kerajaan di Putrajaya akan menjadi rakan pilihan raya di negeri.
Tidak ada jaminan bahawa parti yang pernah menjadi pesaing akan kekal sebagai pesaing. Dan yang paling penting, tidak ada jaminan bahawa pengundi akan terus setia kepada parti yang sama.
Inilah bentuk baharu politik Malaysia: pakatan bersifat transaksional, fleksibel dan berorientasikan kebarangkalian kemenangan.
BN kini mempunyai kelebihan struktur. PN mempunyai momentum dan kuasa tawar-menawar. PH mempunyai peluang untuk melakukan pemulihan politik.
Tetapi akhirnya, semua strategi elit politik akan berhadapan dengan satu kuasa yang tidak boleh dirundingkan iaitu undi rakyat.
Justeru, persoalan sebenar PRN Melaka bukan hanya “siapa akan menang?”
Persoalan yang lebih kritikal ialah: Adakah rakyat Melaka akan memilih parti berdasarkan pakatan politik yang dibentuk oleh elit, atau berdasarkan prestasi, kredibiliti dan tawaran dasar yang benar-benar memberi manfaat kepada mereka?
Jika pengundi memilih berdasarkan prestasi, politik Melaka masih terbuka. Jika pengundi memilih berdasarkan sentimen identiti, pakatan BN-PN mempunyai kelebihan.
Jika berlaku perpecahan undi tiga penjuru, PH masih mempunyai ruang untuk melakukan kejutan.
Dan jika rundingan politik gagal, pemenang mungkin bukan parti yang paling kuat, tetapi parti yang paling berjaya memanfaatkan perpecahan lawannya.
Itulah hakikat paling keras politik pilihan raya Melaka. Dalam politik, kawan boleh berubah, pakatan boleh berubah dan strategi boleh berubah, tetapi satu perkara yang tidak boleh berubah ialah hakikat bahawa akhirnya rakyatlah yang menentukan siapa berkuasa. – MalaysiaGazette
