SEJAK beberapa tahun ini kita sering mendengar isu Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) baik di Dewan Rakyat, komentar dan analisis.
Ada mendakwa ia janji-janji yang gagal dipenuhi oleh kerajaan terhadap Sabah dan Sarawak dan ada menganggap ia sekadar modal politik sejak enam dekad lalu.
Namun janji tetap janji walaupun apa sekali pun hak rakyat di kedua-dua negeri itu wajar dipenuhi bukan lagi main tarik tali.
Seriusnya kerajaan mahu merealisasikannya Timbalan Perdana Menteri 2, Datuk Seri Fadillah Yusof dilantik menjadi Pengerusi Jawatankuasa Teknikal di bawah Majlis Tindakan Pelaksanaan Perjanjian Malaysia 1963 (MTPMA63).
Mengimbas kembali, MA63 merupakan dokumen perundangan dan politik yang menjadi asas pembentukan Malaysia pada 16 September 1963.
Perjanjian dimeterai antara United Kingdom, Persekutuan Tanah Melayu, Borneo Utara (kini Sabah), Sarawak dan Singapura.
Melalui perjanjian berkenaan, sebuah persekutuan baharu bernama Malaysia dibentuk, merangkumi Tanah Melayu, Sabah, Sarawak dan Singapura (yang kemudiannya berpisah pada tahun 1965).
MA63 bukan sekadar dokumen sejarah tetapi satu kontrak sosial dan politik yang memperincikan hak, autonomi serta jaminan tertentu kepada Sabah dan Sarawak sebagai rakan pengasas Malaysia.
Dalam konteks semasa, isu MA63 terus menjadi topik penting dalam hubungan antara kerajaan Persekutuan dan kerajaan negeri di Borneo, khususnya dalam aspek kewangan, pentadbiran, pendidikan dan hasil bumi.
Latar belakang penubuhan Malaysia
Cadangan pembentukan Malaysia diumumkan oleh Perdana Menteri pertama, Tunku Abdul Rahman pada tahun 1961.
Ideanya bertujuan mempercepat proses dekolonisasi di Borneo, mengimbangi ancaman komunis, serta mewujudkan kestabilan politik dan ekonomi di rantau Asia Tenggara.
Suruhanjaya Cobbold kemudian dibentuk untuk meninjau pandangan rakyat Sabah dan Sarawak terhadap cadangan tersebut.
Hasil rundingan membawa kepada pemeteraian MA63 di London pada 9 Julai 1963.
Perjanjian disertai dengan beberapa dokumen tambahan seperti Laporan Suruhanjaya Cobbold dan Perkara 20 (Sabah) serta Perkara 18 (Sarawak), yang menggariskan syarat-syarat khas bagi melindungi kepentingan negeri-negeri berkenaan.
Kepentingan MA63
MA63 menegaskan Sabah dan Sarawak bukan sekadar negeri biasa tetapi wilayah yang menyertai pembentukan Malaysia berdasarkan terma-terma tertentu.
Ia meliputi kuasa imigresen, bahasa, agama, kewangan, pendidikan dan kawalan terhadap tanah serta sumber asli.
Dalam beberapa dekad pertama selepas pembentukan Malaysia, sebahagian peruntukan dilihat kurang dilaksanakan sepenuhnya sekali gus mencetuskan tuntutan agar semakan dan pemulihan hak dibuat.
Sejak beberapa tahun kebelakangan ini, usaha memperkasa pelaksanaan MA63 dipergiatkan melalui rundingan antara kerajaan Persekutuan dan kerajaan negeri Sabah serta Sarawak.
Beberapa pencapaian penting telah direkodkan.
Sebanyak 13 perkara telah dicapai menerusi MA63 hasil rundingan dan pelaksanaan semula di bawah pentadbiran Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim dan Fadillah.
– Pengiktirafan Sabah dan Sarawak sebagai wilayah pengasas.
Pindaan Perlembagaan Persekutuan pada tahun 2021 mengembalikan kedudukan Sabah dan Sarawak sebagai rakan setara dalam Persekutuan Malaysia selaras dengan semangat asal MA63.
– Peningkatan geran khas kewangan
Kerajaan Persekutuan bersetuju menambah baik pemberian khas kepada Sabah dan Sarawak berdasarkan formula yang lebih adil dan telus.
– Penurunan kuasa pentadbiran tertentu
Beberapa kuasa pentadbiran dipindahkan kepada kerajaan negeri termasuk dalam bidang perlesenan dan kawal selia tertentu.
– Autonomi dalam hal imigresen
Sabah dan Sarawak terus mengekalkan kuasa imigresen, termasuk hak menapis kemasukan individu dari Semenanjung Malaysia.
– Penyerahan kuasa bekalan elektrik dan gas
Kuasa kawal selia bekalan gas dan elektrik di Sabah dan Sarawak diserahkan kepada kerajaan negeri.
– Pengurusan pelabuhan dan logistik
Beberapa pelabuhan persekutuan dipindahkan pentadbirannya kepada kerajaan negeri untuk meningkatkan kecekapan dan hasil tempatan.
– Peningkatan penyertaan dalam Lembaga Hasil Dalam Negeri (LHDN)
Wakil Sabah dan Sarawak diberi peranan lebih besar dalam perbincangan berkaitan percukaian dan hasil negeri.
– Penurunan kuasa dalam bidang pendidikan tertentu
Pelantikan guru dan pengurusan projek pembinaan sekolah di Sabah dan Sarawak dipertingkatkan dengan penglibatan kerajaan negeri.
– Projek pembangunan infrastruktur khas Borneo
Pelaksanaan projek besar seperti Lebuhraya Pan Borneo dipercepat sebagai komitmen pembangunan seimbang.
– Semakan semula hasil minyak dan gas
Rundingan berkaitan hak dan pulangan hasil petroleum diperkukuh bagi memastikan negeri pengeluar mendapat manfaat lebih baik.
– Pindaan berkaitan Mahkamah Tinggi Borneo
Pengiktirafan terhadap kedudukan Mahkamah Tinggi Sabah dan Sarawak diperkukuh dalam struktur kehakiman negara.
– Penubuhan jawatankuasa khas pelaksanaan MA63
Sebuah jawatankuasa peringkat tertinggi diwujudkan bagi memantau dan mempercepat pelaksanaan tuntutan MA63.
– Pemerkasaan peranan kerajaan negeri dalam projek persekutuan
Kerajaan negeri kini mempunyai peranan lebih aktif dalam merancang dan melaksanakan projek pembangunan yang dibiayai Persekutuan.
Cabaran dan harapan masa depan
Walaupun 13 perkara itu menunjukkan kemajuan signifikan namun masih terdapat beberapa tuntutan yang belum dimuktamadkan sepenuhnya khususnya dalam aspek pembahagian hasil petroleum dan kuasa pendidikan.
Pelaksanaan MA63 memerlukan komitmen berterusan serta pendekatan rundingan yang berasaskan semangat persekutuan.
Bagi rakyat Sabah dan Sarawak, MA63 melambangkan hak sejarah dan jaminan masa depan.
Bagi Malaysia secara keseluruhan, ia adalah asas perpaduan nasional yang mengiktiraf kepelbagaian wilayah dan identiti.
Kejayaan pelaksanaan penuh MA63 bukan sahaja memperkukuh hubungan antara wilayah malah memastikan pembangunan yang lebih seimbang dan inklusif.
Secara keseluruhannya, MA63 kekal relevan sebagai dokumen hidup yang membentuk struktur politik dan pentadbiran negara.
Dengan komitmen politik yang jelas dan kerjasama erat antara kerajaan Persekutuan serta kerajaan negeri, semangat MA63 mampu direalisasikan sepenuhnya demi kesejahteraan seluruh rakyat Malaysia.
