DALAM mana-mana negara yang bercita-cita menjadi negara maju dan berintegriti, institusi pencegahan rasuah memainkan peranan yang amat penting sebagai benteng utama mempertahankan amanah awam. Di Malaysia, institusi tersebut ialah Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM), yang selama ini dilihat sebagai barisan hadapan dalam usaha mengekang gejala rasuah yang boleh meruntuhkan
sistem pentadbiran negara.
Sejak penubuhannya pada tahun 2009 bagi menggantikan Badan Pencegah Rasuah (BPR), SPRM telah mengendalikan banyak kes besar melibatkan tokoh politik, penjawat awam dan individu berprofil tinggi. Kejayaan ini tidak wajar dinafikan kerana ia menunjukkan bahawa undang-undang di negara ini masih berfungsi dan berupaya bertindak terhadap salah guna kuasa tanpa mengira kedudukan. Namun begitu, dalam beberapa tahun kebelakangan ini, beberapa kontroversi yang timbul telah mewujudkan persoalan serius tentang integriti dan kebebasan institusi tersebut di mata rakyat dan pemerhati antarabangsa.
Ketelusan paling tinggi
Isu pertama yang menimbulkan polemik ialah dakwaan berkaitan pemilikan saham oleh ketua SPRM yang menimbulkan konflik kepentingan dan mencetuskan perdebatan dalam kalangan masyarakat serta ahli politik. Kontroversi ini menjadi cukup serius sehingga kerajaan menubuhkan sebuah jawatankuasa khas bagi menyiasat perkara tersebut, sekali gus menunjukkan bahawa isu integriti di peringkat tertinggi institusi penguat kuasa tidak boleh dipandang ringan.
Selain itu, dalam mana-mana organisasi yang berfungsi sebagai badan pemantau integriti, pemimpin tertinggi seharusnya berada di tahap ketelusan yang paling tinggi kerana integriti bukan hanya slogan tetapi asas kepada kepercayaan awam. Seperti kata ahli falsafah Yunani, Socrates, “The first key to greatness is to be in reality what we appear to be.” Maksudnya, seseorang yang memegang amanah besar mesti benar-benar menjadi apa yang dia tuntut daripada orang lain.
Kontroversi kedua pula berkait dengan dakwaan kewujudan apa yang disebut sebagai ‘mafia korporat’ yang didakwa menggunakan pengaruh dan jaringan tertentu untuk memanipulasi institusi penguat kuasa demi kepentingan perniagaan. Sebagaimana laporan yang diterbitkan oleh Bloomberg mendakwa terdapat rangkaian individu yang terdiri daripada ahli perniagaan dan pegawai tertentu yang menggunakan serbuan atau siasatan sebagai alat tekanan untuk memaksa pemegang saham menjual pegangan dalam syarikat yang menjadi sasaran. Dakwaan seperti ini, jika benar, bukan sahaja mencemarkan reputasi SPRM tetapi juga boleh merosakkan keyakinan pelabur terhadap sistem tadbir urus negara.
Integriti institusi
Dalam ekonomi moden, pelabur tidak hanya melihat kepada potensi keuntungan, tetapi juga kepada tahap integriti institusi yang mengawal selia ekonomi sesebuah negara. Jika institusi penguat kuasa boleh diperalatkan sebagai alat tekanan korporat, maka ia akan mewujudkan ketakutan dalam kalangan pelabur dan memberi kesan buruk kepada iklim pelaburan negara.
Isu ketiga yang menimbulkan perhatian ialah siasatan berkaitan pelaburan berjumlah RM1.11 bilion yang dikaitkan dengan seorang bekas menteri kanan. Kes ini semakin mendapat perhatian apabila SPRM dilaporkan sedang mencari seorang penganalisis politik, James Chai, bagi membantu siasatan berkaitan kes tersebut. Kes seperti ini menunjukkan bahawa SPRM masih aktif menjalankan siasatan terhadap kes
berskala besar yang melibatkan dana awam atau pelaburan yang mencurigakan.
Namun begitu, dalam suasana politik yang sensitif, tindakan siasatan terhadap tokoh tertentu sering menimbulkan persepsi bahawa institusi penguat kuasa mungkin digunakan untuk tujuan politik. Persepsi ini mungkin tidak semestinya benar, tetapi dalam dunia politik moden, persepsi sering kali lebih berbahaya daripada realiti kerana ia boleh menghakis kepercayaan rakyat terhadap institusi negara.
Suara kebimbangan masyarakat
Dalam masa yang sama, organisasi masyarakat sivil seperti Gabungan Pilihan Raya Bersih dan Adil (Bersih) telah mengeluarkan kenyataan keras yang menyatakan kebimbangan bahawa SPRM mungkin telah menyimpang daripada mandat asalnya untuk membanteras rasuah. Kenyataan seperti ini tidak seharusnya dilihat sebagai serangan terhadap institusi, sebaliknya perlu difahami sebagai suara kebimbangan masyarakat yang mahukan institusi tersebut terus kekal bebas, telus dan berintegriti.
Dalam demokrasi yang sihat, kritikan terhadap institusi negara bukanlah tanda kelemahan, tetapi sebahagian daripada proses semak dan imbang yang memastikan kuasa tidak disalahgunakan. Hakikatnya, integriti institusi penguat kuasa bukan hanya isu undang-undang tetapi juga isu kepercayaan awam. Kepercayaan adalah modal sosial yang sangat penting bagi mana-mana institusi yang berfungsi menjaga kepentingan rakyat. Jika kepercayaan ini terhakis, maka segala kejayaan yang pernah dicapai akan menjadi tidak bermakna. Seorang tokoh pemikir moden, Peter Drucker pernah menyatakan bahawa “trust is the glue of life” kerana tanpa kepercayaan, institusi tidak akan dapat berfungsi dengan berkesan dalam masyarakat.
Peluang perkukuhkan sistem?
Oleh sebab itu, SPRM perlu melihat kritikan yang timbul sebagai peluang untuk memperkukuhkan sistem dalaman dan meningkatkan tahap ketelusan dalam setiap tindakan yang diambil. Ini termasuk memastikan bahawa setiap siasatan dijalankan secara profesional, bebas daripada pengaruh politik dan tidak terdedah kepada sebarang konflik kepentingan. Pada masa yang sama, kerajaan juga perlu
memastikan bahawa mekanisme pengawasan terhadap SPRM berfungsi dengan baik supaya institusi tersebut tidak hanya berkuasa menyiasat orang lain tetapi juga bersedia disemak oleh badan bebas yang berwibawa.
Dalam konteks yang lebih luas, usaha memerangi rasuah sebenarnya bukan hanya tanggungjawab SPRM semata-mata. Ia merupakan tanggungjawab kolektif yang melibatkan kerajaan, sektor swasta, masyarakat sivil dan rakyat secara keseluruhannya. Namun begitu, SPRM tetap memainkan peranan yang sangat penting kerana ia adalah simbol komitmen negara dalam memastikan bahawa kuasa tidak disalahgunakan untuk kepentingan peribadi. Jika simbol ini tercalar, maka keyakinan rakyat terhadap keseluruhan sistem tadbir urus negara juga akan terpalit sama.
Berintegriti baiki kelemahan
Sejarah telah menunjukkan banyak negara yang gagal membanteras rasuah akhirnya berdepan dengan krisis kepercayaan terhadap institusi negara. Dalam keadaan seperti ini, pembaharuan institusi menjadi satu keperluan yang tidak boleh ditangguhkan. Malaysia tidak boleh membiarkan institusi yang sepatutnya menjadi benteng integriti berubah menjadi institusi yang dipersoalkan kredibilitinya.
Dalam Islam sendiri, integriti merupakan nilai yang sangat ditekankan dalam kepimpinan dan pentadbiran. Khalifah kedua umat Islam, Umar ibn al-Khattab pernah mengingatkan bahawa seseorang pemimpin mesti sentiasa bersedia dipersoalkan oleh rakyat kerana kuasa adalah amanah yang akan dipertanggungjawabkan di hadapan Tuhan. Kata beliau yang terkenal iaitu “Hisablah dirimu sebelum kamu dihisab.” Pesanan ini mengingatkan bahawa integriti bukan semata-mata tanggungjawab kepada manusia, tetapi juga tanggungjawab moral kepada Allah SWT.
Akhirnya, perjuangan melawan rasuah tidak boleh terhenti hanya kerana wujudnya kontroversi atau kritikan terhadap institusi penguat kuasa. Sebaliknya, kontroversi tersebut perlu menjadi titik tolak untuk melakukan pembaharuan yang lebih berani dan menyeluruh. SPRM perlu membuktikan bahawa ia bukan sahaja berani menyiasat orang lain, tetapi juga cukup berintegriti untuk memperbaiki kelemahan dalam institusinya sendiri. Jika ini dapat dilakukan dengan telus dan berani, maka kepercayaan rakyat yang mungkin sedikit tercalar hari ini mampu dipulihkan semula. Realitinya, sebuah negara yang kuat bukanlah negara yang bebas daripada kritikan, tetapi negara yang berani memperbaiki dirinya setiap kali kesilapan berlaku.
Atriza Umar
Ketua Penerangan & Komunikasi
Biro Hal Ehwal Syariah
Parti Amanah Negara
