Oleh: Dr. Hafirda Akma Musaddad
DALAM beberapa bulan kebelakangan ini, dunia menyaksikan peningkatan ketegangan geopolitik khususnya di Timur Tengah yang mencetuskan kejutan kepada pasaran tenaga global. Konflik ini bukan sekadar isu politik antarabangsa, tetapi telah menular menjadi krisis ekonomi yang memberi kesan langsung kepada rakyat termasuk di Malaysia melalui
kenaikan harga barang dan kos sara hidup.
Rantaian inflasi global: Dari konflik ke dapur rakyat
Secara empirikal, hubungan antara konflik geopolitik dan inflasi telah lama dibuktikan dalam literatur ekonomi tenaga dan makroekonomi terbuka. Kajian oleh IMF, World Bank, dan literatur akademik menunjukkan bahawa kejutan geopolitik di negara pengeluar minyak bertindak sebagai negative supply shock yang meningkatkan harga minyak global, sebelum disalurkan kepada inflasi pengguna (CPI) melalui beberapa saluran transmisi utama.
1. Gangguan bekalan minyak global
Konflik di kawasan strategik seperti Selat Hormuz, yang mengendalikan kira-kira 20%-25% perdagangan minyak dunia, meningkatkan risiko gangguan bekalan fizikal dan “risk premium” dalam pasaran minyak.
Secara empirikal, kajian menunjukkan bahawa: setiap peningkatan risiko geopolitik di Timur Tengah sering dikaitkan dengan lonjakan harga minyak Brent dalam jangka pendek pasaran minyak bertindak balas secara anticipatory (bersifat menjangka) melalui spekulasi risiko bekalan. Mekanisme ini dikenali sebagai oil price risk premium channel.
2. Kenaikan kos tenaga & logistik
Minyak mentah merupakan input utama dalam sistem ekonomi global, merangkumi sektor pengangkutan, pembuatan dan logistik. Oleh itu, kenaikan harga minyak memberi kesan langsung kepada struktur kos ekonomi.
Kajian Bank Dunia menunjukkan kenaikan 10% harga minyak boleh meningkatkan inflasi global sekitar 0.1 hingga 0.3 mata peratusan, bergantung kepada tahap kebergantungan sesebuah negara terhadap import tenaga dan struktur subsidi yang diamalkan. Kesan ini menunjukkan bahawa inflasi tidak berlaku secara seragam, sebaliknya dipengaruhi oleh tahap keterbukaan ekonomi dan kebergantungan kepada sumber tenaga global.
3. Inflasi tolakan kos
Dalam kerangka Phillips Curve yang diperluas, kenaikan harga minyak bertindak sebagai cost-push shock yang meningkatkan kos pengeluaran firma.Kesannya, kos marginal meningkat, margin keuntungan menjadi lebih kecil, dan sebahagian besar peningkatan kos akhirnya dipindahkan kepada pengguna melalui kenaikan harga barangan dan perkhidmatan.
4. Kesan domino kepada makanan & barangan asas
Kenaikan harga minyak memberi kesan tidak langsung kepada harga makanan melalui beberapa saluran utama. Antaranya ialah peningkatan kos baja berasaskan petroleum, kenaikan kos pengangkutan makanan, serta peningkatan kos input pertanian global. Kesemua faktor ini akhirnya menolak harga makanan ke paras lebih tinggi dalam ekonomi.
Inflasi dipacu konflik tenaga global
Laporan antarabangsa terkini menunjukkan bahawa tekanan inflasi global semakin meningkat susulan ketidaktentuan geopolitik yang melibatkan sektor tenaga. Risiko gangguan bekalan minyak telah mencetuskan kebimbangan terhadap kestabilan harga global dan pertumbuhan ekonomi dunia.
Tabung Kewangan Antarabangsa (IMF) memberi amaran bahawa konflik di Timur Tengah berpotensi menyebabkan inflasi yang lebih tinggi, di samping memperlahankan pertumbuhan ekonomi global. Dalam masa yang sama, Bank Dunia mengunjurkan bahawa harga minyak boleh meningkat dengan ketara sekiranya konflik berpanjangan, sekali gus memperkukuh tekanan inflasi di peringkat antarabangsa.
Kenaikan harga bahan api ini turut memberi kesan langsung kepada kos pengguna dan rantaian bekalan global. Walaupun konflik mungkin reda dalam jangka pendek, kesan inflasi lazimnya berlanjutan akibat pelarasan harga dan gangguan rantaian bekalan yang telah berlaku. Ini menunjukkan impak konflik tenaga tidak terhad kepada negara pengeluar, tetapi turut memberi kesan kepada ekonomi terbuka di seluruh rantau.
Kesan kepada Malaysia: Tidak kebal, tetapi terlindung sebahagiannya
Malaysia berada dalam kedudukan yang “unik” dalam menghadapi tekanan inflasi global:
1. Tekanan kos sara hidup tetap meningkat
Ketidaktentuan harga minyak global memberi kesan langsung kepada kos pengangkutan dan rantaian bekalan domestik. Dalam masa yang sama, kenaikan kos input seperti baja dan bahan mentah turut memberi tekanan kepada sektor makanan dan pertanian.
Data terkini menunjukkan bahawa walaupun kadar inflasi keseluruhan Malaysia kekal rendah sekitar 1.4% (Februari 2026, DOSM). Tekanan harga masih wujud dalam komponen tertentu seperti makanan dan perkhidmatan. Implikasi: Harga makanan dan keperluan asas masih mencatat tekanan kenaikan secara berterusan.
2. Risiko inflasi berpanjangan
Kajian IMF menunjukkan bahawa kenaikan harga tenaga global boleh dipindahkan secara berperingkat kepada harga pengguna melalui kos pengeluaran dan logistik. Ini bermaksud inflasi tidak berlaku secara serta-merta, tetapi berlarutan dalam
beberapa tempoh selepas kejutan ekonomi berlaku. Implikasi: Tekanan inflasi boleh kekal walaupun harga minyak mula stabil di pasaran global.
3. Kuasa beli rakyat terhakis
Hakisan kuasa beli berlaku apabila harga meningkat lebih cepat daripada pendapatan, menyebabkan setiap ringgit yang dimiliki mampu membeli kurang barang dan perkhidmatan berbanding sebelum ini. Dalam konteks krisis inflasi yang dipacu oleh kejutan global, mekanisme ini berlaku melalui beberapa saluran utama.
Pertama, kenaikan harga makanan dan barangan asas memberi kesan langsung kerana ia merupakan perbelanjaan wajib isi rumah. Apabila harga makanan naik secara berterusan, sebahagian besar pendapatan bulanan terpaksa dialihkan kepada keperluan asas, meninggalkan ruang yang lebih kecil untuk simpanan atau perbelanjaan lain.
Kedua, gaji yang tidak berkembang seiring inflasi menyebabkan pendapatan benar menurun. Walaupun terdapat kenaikan gaji nominal, ia sering tidak mencukupi untuk menampung kenaikan kos sara hidup, terutama dalam sektor berpendapatan sederhana dan rendah.
Ketiga, kesan terkumpul harga bermaksud harga yang telah naik tidak kembali turun walaupun inflasi menjadi stabil. Ini menyebabkan “paras harga baharu” yang lebih tinggi menjadi norma, sekali gus mengubah struktur perbelanjaan isi rumah secara kekal.
Keempat, isi rumah akhirnya terpaksa melakukan pelarasan seperti mengurangkan perbelanjaan bukan keperluan, menukar kepada barangan lebih murah, atau menangguhkan pembelian penting, yang semuanya mencerminkan pengurangan
kuasa beli sebenar.
Kesimpulannya, walaupun inflasi kelihatan terkawal pada angka rasmi, tekanan sebenar yang dirasai rakyat ialah keupayaan untuk mendapatkan kuantiti dan kualiti barangan yang sama dengan pendapatan yang sama semakin berkurang.
Apa maknanya kepada rakyat? Realiti yang perlu dihadapi.
Realiti yang perlu diterima ialah tekanan harga hari ini bukan lagi bersifat sementara atau terpencil. Sebaliknya, ia mencerminkan perubahan struktur ekonomi dunia yang lebih kompleks, di mana konflik geopolitik, gangguan rantaian bekalan dan harga tenaga global saling berkait serta memberi kesan langsung kepada kos hidup rakyat.
Inflasi pada masa kini juga tidak lagi boleh dilihat sebagai isu domestik semata-mata. Ia semakin bersifat global, dipacu oleh faktor luar negara seperti harga minyak dan ketegangan geopolitik, sekali gus mengehadkan keberkesanan dasar dalam negeri untuk mengawalnya secara sepenuhnya.
Namun begitu, Malaysia masih berada dalam kedudukan yang relatif lebih stabil berbanding banyak negara lain. Mekanisme seperti subsidi bersasar, dasar fiskal yang berhati-hati serta peranan Malaysia sebagai negara pengeksport tenaga memberikan sedikit ruang penampan kepada tekanan inflasi yang lebih besar.
Cadangan ke hadapan
Dalam mendepani tekanan kos sara hidup yang semakin dipengaruhi oleh faktor global, pendekatan dasar kerajaan perlu lebih bersifat bersasar, berstruktur dan seimbang antara perlindungan sosial serta disiplin fiskal.
Antara keutamaan utama ialah pelaksanaan subsidi bersasar yang lebih efisien, yang membolehkan bantuan disalurkan secara lebih tepat kepada isi rumah yang benar-benar terkesan, khususnya kumpulan B40 dan sebahagian M40.
Pendekatan ini bukan sahaja meningkatkan keberkesanan dasar kebajikan, tetapi juga membantu mengurangkan tekanan terhadap kedudukan fiskal negara. Mekanisme pemantauan yang lebih teliti juga perlu diperkukuh bagi memastikan ketelusan serta keberkesanan agihan subsidi.
Dari sudut struktur ekonomi, pengukuhan keselamatan makanan negara menjadi keutamaan jangka panjang. Kebergantungan kepada import makanan menjadikan Malaysia terdedah kepada turun naik harga global. Justeru, peningkatan produktiviti sektor agro-makanan, penggunaan teknologi pertanian moden, serta pengukuhan rantaian bekalan dari ladang ke pasaran perlu diperkasa. Langkah ini penting bagi mengurangkan kesan imported inflation yang sering menjejaskan harga makanan asas.
Dalam masa yang sama, pengurusan fiskal dan kestabilan harga perlu dilihat secara menyeluruh. Keseimbangan antara sokongan kepada rakyat dan disiplin fiskal negara perlu dikekalkan melalui penambahbaikan struktur subsidi, pemantauan harga barangan keperluan yang lebih berkesan, serta kerjasama dengan sektor swasta bagi mengelakkan kenaikan harga yang tidak seiring dengan kos sebenar.
Bagi rakyat pula, cabaran ini memerlukan penyesuaian tingkah laku ekonomi. Perbelanjaan perlu lebih berhemat dengan mengutamakan keperluan berbanding kehendak. Literasi kewangan menjadi semakin penting bagi mengurus tekanan kos hidup, di samping usaha mempelbagaikan sumber pendapatan sebagai strategi meningkatkan daya tahan kewangan isi rumah.
Dalam konteks jangka panjang, ekonomi negara perlu bergerak daripada sekadar fokus kepada pemulihan (recovery) kepada pembangunan daya tahan, iaitu keupayaan untuk menghadapi kejutan global secara lebih berstruktur dan mampan.
Konflik global hari ini membuktikan satu hakikat penting: ekonomi Malaysia tidak terpisah daripada ekonomi dunia. Setiap ketegangan geopolitik boleh diterjemahkan kepada tekanan harga di pasar raya dan dapur rakyat. Persoalannya bukan lagi sama ada harga akan meningkat, tetapi sejauh mana daya tahan rakyat dan ekonomi negara mampu menyesuaikan diri sebelum tekanan ini berkembang menjadi cabaran sosial yang lebih besar.
Penulis adalah Pensyarah Kanan, Fakulti Pengurusan dan Perniagaan, Universiti Teknologi Mara, Cawangan Kelantan, Kampus Machang, 18500, Machang, Kelantan.
