USAHA ke arah perjanjian damai antara Amerika Syarikat (AS) dan Iran membuka peluang penting untuk meredakan ketegangan yang telah lama mencengkam rantau Asia Barat. Selepas bertahun-tahun dikenakan sekatan ekonomi, ancaman ketenteraan, konflik proksi dan ketidakstabilan geopolitik, sebarang langkah ke arah dialog dan penyelesaian secara diplomatik perlu disambut dengan penuh harapan.
Namun persoalan yang timbul ialah:
Mampukah perjanjian damai AS – Iran direalisasikan sekiranya Israel terus menentang dan menghalang proses tersebut?
Pandangan MAPIM ialah Israel kini merupakan antara halangan paling besar kepada sebarang usaha damai yang boleh mengurangkan ketegangan antara AS dan Iran.
Walaupun terdapat pelbagai isu lain seperti program nuklear Iran, sekatan ekonomi dan ketidakpercayaan antara kedua-dua pihak, pendirian Israel berpotensi menggagalkan keseluruhan proses walaupun persetujuan dicapai antara Washington dan Tehran.
KEPENTINGAN STRATEGIK ISRAEL BERBEZA DARIPADA AS
Matlamat utama AS ialah memastikan kestabilan serantau, menjamin keselamatan laluan perdagangan dan tenaga, mengelakkan perang berskala besar serta mengawal program nuklear Iran melalui rundingan.
Namun Israel mempunyai pendekatan yang berbeza.
Bagi Israel, Iran bukan sekadar cabaran berkaitan isu nuklear, tetapi dianggap sebagai saingan strategik utama yang mampu mengubah keseimbangan kuasa di rantau tersebut.
Sebarang perjanjian yang membawa kepada pengurangan sekatan ekonomi terhadap Iran akan memperkukuhkan kedudukan ekonomi, ketenteraan dan pengaruh geopolitik Iran. Keadaan ini dilihat oleh Israel sebagai ancaman kepada dominasi strategiknya di rantau Asia Barat.
ISRAEL MEMPUNYAI REKOD MENGGAGALKAN USAHA DIPLOMASI
Sejarah menunjukkan Israel sering mengambil tindakan ketenteraan secara unilateral walaupun ketika proses diplomatik sedang berlangsung.
Serangan terhadap sasaran yang dikaitkan dengan Iran di Syria, Lubnan dan wilayah lain telah beberapa kali meningkatkan ketegangan serantau serta menjejaskan usaha diplomasi antarabangsa.
Hakikat ini menunjukkan bahawa walaupun AS dan Iran mencapai persefahaman, tindakan ketenteraan Israel pada bila-bila masa boleh mencetuskan tindak balas balas yang akhirnya menggagalkan proses damai.
DOKTRIN KESELAMATAN ISRAEL MENOLAK KEUPAYAAN NUKLEAR IRAN
Israel secara konsisten menentang sebarang bentuk program pengayaan uranium Iran walaupun untuk tujuan aman dan tertakluk kepada pemantauan antarabangsa.
Sebaliknya Iran menegaskan bahawa pembangunan teknologi nuklear untuk tujuan awam adalah hak kedaulatannya berdasarkan undang-undang antarabangsa.
Jurang perbezaan ini menjadikan Israel antara pihak yang paling sukar menerima sebarang kompromi dalam rundingan AS – Iran.
ISRAEL BERKEPENTINGAN MENGEKALKAN NARATIF ANCAMAN IRAN
Selama beberapa dekad, ancaman Iran telah digunakan sebagai justifikasi utama untuk memperkukuh kerjasama ketenteraan, mendapatkan bantuan strategik Barat serta mengekalkan sokongan politik antarabangsa terhadap dasar keselamatan Israel.
Sekiranya hubungan AS dan Iran bertambah baik, naratif ancaman yang selama ini digunakan akan menjadi semakin lemah.
Atas sebab itu, terdapat kebimbangan bahawa pihak tertentu dalam kepimpinan Israel lebih cenderung melihat Iran terus berada dalam keadaan terasing dan ditekan berbanding menjadi rakan rundingan yang diterima dalam sistem antarabangsa.
PUNCA KONFLIK SEBENAR MASIH BELUM DISELESAIKAN
Walaupun perjanjian AS – Iran mungkin dapat mengurangkan risiko peperangan, ia tidak akan menyelesaikan krisis yang lebih besar di rantau Asia Barat.
Antara isu utama yang terus menjadi punca ketidakstabilan ialah:
●Penjajahan dan pendudukan Palestin.
●Penguasaan haram ke atas Baitulmaqdis Timur.
●Genosid dan kemusnahan di Gaza.
●Pencerobohan berterusan terhadap negara-negara jiran.
●Dasar apartheid dan penafian hak rakyat Palestin.
Selagi isu-isu asas ini tidak diselesaikan, keamanan yang dicapai hanya bersifat sementara.
PENGARUH LOBI ZIONIS TERHADAP DASAR AS
Satu faktor yang tidak boleh diketepikan ialah pengaruh kuat lobi Zionis dalam sistem politik AS.
Pelbagai organisasi pro-Israel telah lama memainkan peranan besar dalam membentuk dasar luar AS terhadap Asia Barat. Keadaan ini menyebabkan mana-mana Presiden AS sering berdepan tekanan politik yang kuat apabila berusaha melaksanakan dasar yang dilihat tidak selari dengan kepentingan Israel.
Justeru, kejayaan perjanjian damai AS – Iran bergantung kepada sejauh mana Washington mampu membuat keputusan berdasarkan kepentingan keamanan global dan bukan semata-mata menurut kehendak Israel.
PENDIRIAN MAPIM
MAPIM berpendirian bahawa:
1. Penyelesaian diplomatik mesti diutamakan berbanding peperangan.
2. Kedaulatan semua negara hendaklah dihormati tanpa campur tangan dan ancaman ketenteraan.
3. Tiada pihak, termasuk Israel, harus dibenarkan menggagalkan proses damai melalui tindakan unilateral.
4. Keamanan yang berkekalan memerlukan keadilan untuk rakyat Palestin.
5. Sebarang kerangka keselamatan serantau mesti dibina berasaskan prinsip keadilan, kesaksamaan dan penghormatan terhadap hak asasi manusia.
KESIMPULAN
Israel bukan satu-satunya halangan kepada perjanjian damai AS – Iran. Namun dalam konteks geopolitik semasa, Israel merupakan faktor luaran yang paling berpotensi menggagalkan proses tersebut.
Sekiranya AS dan Iran benar-benar mahu mencapai keamanan yang berkekalan, mereka perlu memastikan bahawa usaha diplomatik tidak boleh dipatahkan oleh mana-mana pihak yang berkepentingan dengan konflik dan ketegangan berterusan.
Keamanan yang sebenar tidak lahir daripada kekuatan senjata, tetapi daripada keadilan, penghormatan terhadap kedaulatan negara dan kesungguhan politik untuk menamatkan penindasan.
Selagi Palestin terus dijajah, keamanan di Asia Barat akan sentiasa rapuh. Sebaliknya, apabila keadilan ditegakkan untuk Palestin, jalan menuju keamanan serantau yang sebenar akan terbuka.
Mohd Azmi Abdul Hamid
Presiden
Majlis Perundingan Pertubuhan Islam Malaysia (MAPIM)
