Pemerhati Rasuah Malaysia (MCW) memandang serius pengumuman pelaksanaan 640 outlet Madani Mart di seluruh negara yang menimbulkan pelbagai persoalan kritikal berkaitan tadbir urus, integriti serta ketelusan dalam pengurusan dana dan pelaksanaan projek berskala besar ini.
Pertama sekali, MCW ingin menegaskan bahawa sebarang inisiatif yang melibatkan kepentingan awam dan penggunaan dana berkait kerajaan sama ada secara langsung atau tidak langsung wajib tertakluk kepada prinsip asas akauntabiliti, ketelusan dan tadbir urus baik.
Namun, dalam isu ini, terdapat persepsi konflik kepentingan yang amat serius apabila Yayasan Madani bertindak sebagai pelaksana projek, dalam masa yang sama mempunyai hubungan strategik dengan KPDN, serta dipimpin oleh individu yang juga memegang jawatan dalam kementerian tersebut.
Persoalan yang timbul adalah jelas:
Adakah wujud pemisahan kuasa (separation of powers) yang mencukupi dalam proses membuat keputusan?
Atau adakah ini membuka ruang kepada situasi “self-approval” yang bercanggah dengan prinsip integriti dalam pentadbiran awam?
Kedua, MCW menuntut penjelasan terperinci berhubung aspek kewangan projek ini:
Apakah sumber pembiayaan sebenar bagi pembangunan 640 outlet ini?
Apakah jumlah keseluruhan kos projek yang diunjurkan?
Adakah dana ini melibatkan sumbangan korporat, dana berkaitan kerajaan atau sebarang bentuk pembiayaan awam?
Siapakah kontraktor utama, sub-kontraktor serta pembekal yang telah atau akan dilantik?
Apakah kaedah perolehan yang digunakan — tender terbuka atau rundingan terus?
Tanpa jawapan yang jelas, projek ini berisiko tinggi untuk dilihat sebagai tidak telus serta membuka ruang kepada salah guna kuasa dan ketirisan.
Ketiga, MCW ingin mengingatkan bahawa pengalaman lalu seperti program Kedai Rakyat 1Malaysia (KR1M) telah menunjukkan bahawa model peruncitan bersubsidi oleh kerajaan atau entiti berkait kerajaan bukan sahaja berisiko tinggi dari segi kewangan, malah sukar untuk bersaing secara mampan dalam pasaran terbuka.
Perbandingan dengan pemain industri seperti 99 Speedmart dan FamilyMart menunjukkan bahawa kejayaan dalam sektor ini memerlukan skala ekonomi, kecekapan rantaian bekalan serta pengalaman operasi bertahun-tahun bukan sekadar pengumuman dasar yang tergesa-gesa.
Keempat, MCW juga ingin menegaskan bahawa inisiatif ini berpotensi memberi kesan negatif kepada ribuan peniaga kecil tempatan, khususnya kedai runcit keluarga yang bergantung kepada perniagaan harian untuk kelangsungan hidup.
Persaingan tidak seimbang daripada entiti yang mempunyai sokongan kewangan besar akan menyebabkan ketidakseimbangan pasaran, seterusnya menjejaskan ekosistem perniagaan tempatan.
Kelima, persoalan berkaitan sumber dana Yayasan Madani yang ditubuhkan pada tahun 2024 juga perlu dijelaskan secara telus.
Dalam tempoh yang singkat, bagaimana yayasan ini mampu menggerakkan projek berskala besar melibatkan ratusan outlet di seluruh negara?
MCW menegaskan bahawa sebarang bentuk sumbangan termasuk daripada syarikat korporat besar wajib didedahkan secara terbuka bagi mengelakkan sebarang persepsi “quid pro quo” atau konflik kepentingan.
Akhir sekali, MCW ingin mengingatkan bahawa peranan utama KPDN adalah untuk:
- Mengawal harga barangan
- Membanteras kartel dan manipulasi pasaran
- Melindungi hak pengguna
Bukan untuk bersaing secara langsung dengan sektor swasta melalui projek perniagaan berskala besar yang berisiko tinggi.
MCW dengan ini menggesa:
- Penubuhan audit bebas dan telus terhadap keseluruhan projek Madani Mart;
- Pendedahan penuh struktur pembiayaan dan pihak berkepentingan;
iii. Jaminan tiada konflik kepentingan dalam proses kelulusan dan pelaksanaan;
- Kajian impak terhadap peniaga kecil dan pasaran tempatan;
- Penilaian semula keutamaan dasar agar lebih fokus kepada penyelesaian kos sara hidup yang bersasar seperti bantuan langsung kepada rakyat.
MCW ingin menegaskan bahawa rakyat Malaysia bukan lagi mudah dipengaruhi dengan naratif populis tanpa asas ekonomi yang kukuh.
Integriti bukan sekadar slogan, ia mesti dizahirkan dalam setiap keputusan dasar dan pelaksanaan projek.
Jais Abdul Karim
Presiden Pemerhati Rasuah Malaysia (MCW)
